حسين مير حيدر
343
معارف گياهى ( فارسى )
اسپرزه در كتب فارسى « اسپرزه » ، « اسفرزه » ، « اسفيدش » ، « اسفيوس » ، « اسپغول » و « اسپغل » آمده است و در كتب طب سنتى با نامهاى « بنررقطونا » و « حشيشة البراغيث » و « اسپغول » و در آذربايجان قارنى يا رخ ذكر مىشود . به فرانسوى Psylle ، Psyllium و Herbe aux puces و به انگليسى Psyllium ، Fleawort و Fleaseed گفته مىشود . گياهى است از خانوادهء بارهنگ Plantaginaceae داراى گونههاى مختلفى است كه معروفترين آنها كه در طب سنتى به عنوان دارو مصرف گستردهاى دارد داراى نام علمى Plantago psyllium L . و مترادفهاى آن P . Psylla St . Lag . و P . sicula Pers . مىباشد . اينگونه در نواحى گستردهاى در شمال ايران در دشت گرگان ، در گيلان بين منجيل و پاچنار در راه بين قزوين و رشت ، در رودبار و بين چالوس و رشت و بعلاوه در لرستان ، كردستان ، بختيارى ، اصفهان در ايلام ، پشتكوه ، مهران و در شوش و در فارس در تخت جمشيد و لار و در كرمان نزديك بم ، مسجد سليمان و بوشهر ديده مىشود . در هند در پنجاب و پيشاور مىرويد . مشخصات اسپرزه گياهى است يك ساله و علفى كوتاه ، بلندى آن 40 - 10 سانتىمتر است . برگهاى آن باريك ، دراز و نوكدار است كه بهطور گروهى از چند برگ از نقاط مختلف ساقه خارج مىشود . گلهاى آن به شكل خوشههاى مدوّرى روى پايههاى بلند